Op 30 juli jongstleden interviewde Zhong Shu, docent Politieke Filosofie, PhD-student, columnist en podcaster regisseur Christopher Nolan over zijn narratieve keuzes, filmcritici en onderliggende waarden van The Odyssey.1 Dat interview ging viraal, omdat het ergens over ging en omdat het niet gescript was. Of, zoals Zhong Shu het zelf omschrijft: “Viewers could see genuine thought taking place in real time.”2
Ook in mijn brein ging het viraal, omdat het een bom deed afgaan binnen mijn denkraam over kunst, kunstenaarschap en de publieke arena. Hierbij mijn analyse van het interview en wat het voor mij betekende.
Narratieve regels van Hollywoods lingua franca
Als filmmaker ben je gebonden aan de regels en herkenbare verhaalelementen van de lingua franca van Hollywood. Deze lingua franca van Hollywood is een heel bijzondere taal die wereldwijd wordt begrepen, maar alleen als je je dus aan die regels houdt. Dat is zowel een voordeel als een nadeel. Want die regels beperken je, maar ze kunnen je ook helpen keuzes maken.
Om regels te kunnen volgen en om ze te breken, moet je ze wel eerst kennen en beheersen. Je kunt niet alle regels tegelijk breken, je moet selectief zijn, anders haakt het publiek af. Als voorbeeld hiervan geeft Christopher Nolan een van zijn eerste films Memento, waarin hij aan de oppervlakte chronologisch gezien alles omgooide (de film loopt van eind naar begin), maar daarom wel een heel stevig structureel fundament nodig had in de vorm van drie acten (een van de regels van de lingua franca van Hollywood).
Mechanismen van die lingua franca zijn volgens Nolan belangrijk en nodig. Het kunnen identificeren van zo’n mechanisme betekent niet dat het mechanisme zelf niet werkt of dat het slecht is uitgevoerd. Een film is altijd een dialoog met het publiek. Je moet je als filmmaker bewust zijn van wat het publiek meeneemt aan kennis en bagage van die communicatieregels, zodat je kunt anticiperen op wanneer het publiek bereid is iets van je aan te nemen en wanneer niet. Bijvoorbeeld: een held die alleen maar geweldig en groots is en geen rekenschap geeft van zijn tekortkomingen, zal het publiek afwijzen.
Mijn denkraam in duigen
Deze manier van je publiek heel serieus nemen en je heel bewust zijn van hoe je je boodschap wilt overbrengen, zodat die boodschap aankomt en geaccepteerd kan worden door de toehoorder/kijker, deed een bom ontploffen in mijn denkraam rondom kunst en wat je eigenlijk aan het doen bent als kunstenaar.
Je wilt een boodschap overbrengen en om dat te kunnen doen moet je je publiek begrijpen (weten wat ze wel en niet verwachten/snappen/aankunnen), anders weet je niet tegen wie je praat en welke ‘woorden’ je moet gebruiken. Belangrijk voor mij: dit is een vorm van verkopen en overtuigen (niet mijn sterkste punt) maar: het is diep verankerd in de inhoud, namelijk je eigen boodschap (inhoudelijk) en je kennis van de regels en het kunnen gebruiken ervan (meta proces). Dat gaat veel dieper en is dus veel interessanter dan marketing en sales.
De ruimte die Nolan voor het publiek heeft en hoe serieus hij het publiek neemt, maakt voor mij heel duidelijk vanuit welke vooronderstellingen hij opereert:
- Ik heb iets te melden als kunstenaar.
- Mijn boodschap is het waard om gehoord te worden.
- Er is publiek dat openstaat voor mijn boodschap en die wel wil ontvangen.
- Ik ben in staat om die boodschap in een vorm te gieten die past bij mij en bij mijn publiek.
En de reden dat dit bij mij insloeg als een bom is omdat het aangeeft hoe veilig gehecht hij is en hoe bepalend dit is voor de houding van waaruit hij start. Als onveilig gehechte kunstenaar is het een dagelijks gevecht om alleen al punt 2 en 3 te voelen in je lijf, te ervaren als de realiteit. Als je onveilig gehecht bent, ben je ervan overtuigd dat je boodschap niets waard is en voel je helemaal niet de uitnodiging of de mogelijkheid om die te delen met anderen, want anderen luisteren toch niet. Vanuit die overtuiging ga je vervolgens toch dingen zitten maken, in de hoop dat je ooit zulk sterk werk maakt, dat het ‘als vanzelf’ een publiek vindt. Maar dat is natuurlijk helemaal niet hoe het werkt, waardoor je aangedane slachtofferschap van “niemand zit op mij te wachten”, alleen maar groter wordt.
De fuik van ‘erkenning’
Om Nolans manier van werken te volgen, dien je niet alleen het publiek goed te kennen en de “rules of engagement”, maar ook jezelf en je eigen boodschap. Want welke boodschap wil je overbrengen? En hoe kun je dat het beste doen? Als je dat niet heel helder hebt dan kun je je boodschap ook niet overbrengen. Maar omdat dit binnen een onveilig gehecht systeem allemaal dwars door elkaar heenloopt, is dit heel moeilijk om te pinpointen. Ik was bijvoorbeeld al bezig met marketing voordat ik wist wat ik te melden had. En ik was al bezig met prijzen en verkoop, voordat ik wist in welke vorm ik mijn nog nader te bepalen boodschap zou gieten. Dit is dus de omgekeerde volgorde die tot niets anders kan leiden dan mislukking, omdat de boodschap voor het publiek totaal onduidelijk is en in het ergste geval leidt tot verergering van je innerlijke dynamiek: er is geen plek voor mij en waarom krijg ik geen “erkenning”…
Hoe vaak hoor je kunstenaars het wel niet hebben over erkenning van het publiek. Als ze hun werk verkocht krijgen of ervan kunnen leven, dan ervaren ze erkenning. Terwijl ik na het interview met Nolan begrijp: erkenning doet er helemaal niet toe. Erkenning is een woord dat onveilig gehechte personen gebruiken omdat dat een gevoel is dat ze nooit hebben gevoeld en dat gaan ze dan vervolgens zoeken in maatschappelijk of artistiek succes. Alsof iemand die je kunst koopt jou vertelt dat je er mag zijn. Alsof omdat er klanten zijn voor jouw werk, dat jouw bestaansrecht legitimeert. Dat slaat natuurlijk helemaal nergens op. Veilig gehechte mensen weten dit, ervaren dit en zijn hier dus helemaal niet mee bezig. Een veilig gehecht persoon zal nooit zeggen ‘ik ben mijn werk’ en als dat wordt afgewezen word ik afgewezen. Een veilig gehecht persoon zal zeggen ‘dit was mijn doel, dit was mijn boodschap en het is mij niet gelukt om die boodschap op een goede manier te communiceren/over te brengen via mijn kunst, hoe kan ik dat de volgende keer anders aanpakken, zodat het wel overkomt?’
Onveilige hechting vertroeboelt je werk en je relatie met je publiek dusdanig dat je helemaal nooit kunt komen waar Nolan blijkbaar al was toen hij startte met films maken, bij de kern van de zaak, namelijk: een boodschap overbrengen. Dat is je taak, dat is je doel en dat is de reden dat je kunst maakt. Omdat je iets waardevols te melden hebt. Niet omdat je wil bewijzen dat je bestaansrecht hebt of dat je het waard bent om naar te luisteren. Dat is helemaal niet de taak van het publiek en het is ook doodvermoeiend om als publiek die taak te krijgen. Als publiek ben je op zoek naar inspiratie, gevangen in mooie ideeen of beelden, waarmee je een dialoog kunt aangaan. Een mooi verhaal dat je misschien iets leert, over bepaalde dingen laat nadenken of een ander perspectief geeft, maar dat in de eerste plaats vermakelijk is. Belerend is namelijk heel snel saai, terwijl entertainment hongerig maakt naar meer. En dat betekent dat het ‘entertainment onderdeel’ van je werk een belangrijk aspect is in het bereiken van je doel.
De waarde van een boodschap die aankomt
Een ander vertroebelend aspect: geld. Wij denken vaak: ‘als iets verkoopt dan is het een succes’, terwijl het dus precies andersom is: je boodschap is een succes, hij is aangekomen en daarom verkoopt het. En omdat we als mens in de kern verhalenvertellers zijn en altijd zitten te wachten op een goed verhaal, kun je daar geld mee verdienen. Want goede verhalen zijn nog steeds waardevol, iets dat ik bijna een redeeming quality van de mensheid zou willen noemen. Maar je gaat dus pas geld verdienen met je kunst, als je de boodschap kunt overbrengen. Niet andersom. En het feit dat Nolan, een multimiljonair, bij zijn zoveelste film nog steeds focust op vragen als ‘Wat is de boodschap?‘ en ‘In welke vorm moet ik die gieten en aan welke regels moet ik me daarbij houden zodat het publiek ervoor openstaat en het kan ontvangen?‘, geeft mij aan: hij begrijpt precies wat zijn taak is. Inhoudelijk heeft hij de juiste focus. Het gaat hem in de kern niet over geld verdienen, maar over een boodschap overbrengen. En die kern is goud waard, vandaar de miljoenenopbrengst. Maar de beloning komt pas na het afleveren van iets waardevols en na het doorlopen van al die stappen.
Onveilige hechting geeft je een enorme achterstand in dit proces, omdat je kunt blijven worstelen met punt 2 en 3 en de kans dat je vanwege die worsteling je boodschap helemaal uit het oog verliest – als je die al helder had – is aanzienlijk. Met tot gevolg twijfel aan je talent, je vorm of je bestaansrecht. In de kern komt het dus neer op: heb je iets te bieden of kom je iets halen? Zolang je iets nodig hebt van het publiek (erkenning, bevestiging, etc.), heb je niets te bieden. Terwijl, vanuit een veilig gehecht zenuwstelsel voel je punt 2 en 3 als realiteit en kun je focussen op dat wat je te bieden hebt. Van daaruit kun je zowel jouw boodschap als je publiek heel serieus nemen en hoef je je ook niet meer gegijzeld te voelen door de regels. De regels zijn er dan met een reden en die kunnen een nadeel zijn (artistiek gezien), maar het feit dat ze er zijn, betekent dat er een algemeen geaccepteerde manier bestaat waarin je kunt invoegen, zodat de kans dat je boodschap begrepen wordt, groter is. En dat is een voordeel. Op die manier kun je – ook als vrouw in een mannenwereld! – de regels zelfs zien als een uitnodiging om mee te doen.
Voetnoten:
What Christopher Nolan Taught Me About Artistry
On July 30th, Zhong Shu, Political Philosophy lecturer, PhD student, columnist, and podcaster, interviewed director Christopher Nolan about his narrative choices, film critics, and the underlying values of The Odyssey.1 That interview went viral because it was about something and because it wasn’t scripted. Or, as Zhong Shu describes it himself: “Viewers could see genuine thought taking place in real time.”2
It also went viral in my mind, because it set off a bombshell within my frame of mind regarding art, artistry, and the public arena. Here is my analysis of the interview and what it meant to me.
Narrative Rules of Hollywood’s Lingua Franca
As a filmmaker, you are bound by the rules and recognizable narrative elements of Hollywood’s lingua franca. This Hollywood lingua franca is a very special language that is understood worldwide, but only if you adhere to those rules. That is both an advantage and a disadvantage. For those rules restrict you, but they can also help you make choices.
To be able to follow rules and to break them, you must first know and master them. You cannot break all rules at once; you must be selective, otherwise the audience will lose interest. As an example of this, Christopher Nolan cites one of his first films, Memento, in which, on the surface chronologically, he turned everything upside down (the film runs from end to beginning), but therefore needed a very solid structural foundation in the form of three acts (one of the rules of the Hollywood lingua franca).
According to Nolan, the mechanisms of that lingua franca are important and necessary. Being able to identify such a mechanism does not mean that the mechanism itself does not work or that it is poorly executed. A film is always a dialogue with the audience. As a filmmaker, you must be aware of the knowledge and baggage the audience brings regarding those rules of communication, so that you can anticipate when the audience is willing to accept something from you and when they are not. For example: a hero who is merely amazing and great and does not acknowledge his shortcomings will be rejected by the audience.
My mindset shattered
This way of taking your audience very seriously and being very aware of how you want to convey your message, so that the message lands and can be accepted by the listener/viewer, caused a bomb to explode in my mental structure regarding art and what you are actually doing as an artist.
You want to convey a message, and to be able to do that, you must understand your audience (know what they do and do not expect/understand/can handle); otherwise, you do not know who you are talking to and which ‘words’ to use. Important to me: this is a form of selling and persuading (not my strongest point), but: it is deeply rooted in the content, namely your own message (substantive) and your knowledge of the rules and the ability to apply them (meta-process). That goes much deeper and is therefore much more interesting than marketing and sales. The space Nolan gives to the audience, and how seriously he takes them, makes it very clear to me from which assumptions he operates:
- I have something to say as an artist.
- My message is worth being heard.
- There is an audience that is open to my message and willing to receive it.
- I am capable of shaping that message into a form that suits me and my audience.
And the reason this hit me like a bomb is because it indicates how securely attached he is and how decisive this is for the attitude from which he starts. As an insecurely attached artist, it is a daily struggle just to feel points 2 and 3 in your body, to experience them as reality. If you are insecurely attached, you are convinced that your message is worthless and you do not feel the invitation or the possibility at all to share it with others, because others won’t listen anyway. Based on that conviction, you subsequently start making things anyway, hoping that you will one day create work so powerful that it will find an audience ‘naturally’. But that is, of course, not at all how it works, which only makes the victim mentality of “no one is waiting for me” worse.
The trap of ‘recognition’
To follow Nolan’s way of working, you need to know not only the audience well and the “rules of engagement,” but also yourself and your own message. After all, what message do you want to convey? And how can you best do that? If you don’t have that very clear, you cannot convey your message. But because all of this is intertwined within an insecure attachment system, it is very difficult to pinpoint. For example, I was already engaged in marketing before I knew what I had to say. And I was already dealing with pricing and sales before I knew what form I would cast my yet-to-be-determined message into. This is therefore the reverse order, which can lead to nothing but failure, because the message is completely unclear to the audience and, in the worst case, leads to an exacerbation of your inner dynamics: there is no place for me, and why am I not getting any “recognition”…
How often do you hear artists talk about recognition from the public? If they manage to sell their work or can make a living from it, then they experience recognition. Whereas after the interview with Nolan, I understand: recognition does not matter at all. Recognition is a word that insecurely attached people use because it is a feeling they have never felt, and they subsequently seek it in social or artistic success. As if someone buying your art tells you that you are allowed to exist. As if the fact that there are customers for your work legitimizes your right to exist. Of course, that makes absolutely no sense. Securely attached people know this, experience this, and therefore are not concerned with it at all. A securely attached person will never say ‘I am my work,’ and if that is rejected, I am rejected. A securely attached person will say, ‘This was my goal, this was my message, and I failed to communicate/convey that message effectively through my art; how can I approach this differently next time so that it does come across?’
Insecure attachment clouds your work and your relationship with your audience to such an extent that you can never reach the point where Nolan apparently already was when he started making films: the core of the matter, namely: conveying a message. That is your task, that is your goal, and that is the reason you create art. Because you have something valuable to say. Not because you want to prove that you have a right to exist or that you are worth listening to. That is not the audience’s task at all, and it is also utterly exhausting to be given that task as an audience. As an audience, you are looking for inspiration, captured in beautiful ideas or images, with which you can engage in a dialogue. A beautiful story that might teach you something, make you think about certain things, or offer a different perspective, but which is primarily entertaining. After all, preachy quickly becomes boring, whereas entertainment makes you hungry for more. And that means that the ‘entertainment component’ of your work is an important aspect in achieving your goal.
The value of a message that lands
Another obscuring aspect: money. We often think: ‘if something sells, then it is a success,’ while it is actually exactly the other way around: your message is a success, it has landed, and that is why it sells. And because we as humans are storytellers at our core and are always waiting for a good story, you can make money from it. For good stories are still valuable, something I would almost call a redeeming quality of humanity. But you only start making money with your art once you can convey the message. Not the other way around. And the fact that Nolan, a multi-millionaire, is still focusing on questions like ‘What is the message?’ and ‘In what form should I cast it and what rules must I adhere to so that the audience is open to it and can receive it?’ with his umpteenth film indicates to me: he understands exactly what his task is. In terms of content, he has the right focus. At its core, it is not about making money for him, but about conveying a message. And that core is worth its weight in gold, hence the millions in earnings. But the reward only comes after delivering something valuable and after going through all those steps.
Insecure attachment puts you at a huge disadvantage in this process, because you can continue to struggle with points 2 and 3, and the chance that you lose sight of your message entirely due to that struggle—if you even had it clear in the first place—is significant. This results in doubt about your talent, your form, or your right to exist. At its core, therefore, it comes down to this: do you have something to offer, or are you here to take something? As long as you need something from the audience (recognition, validation, etc.), you have nothing to offer. Whereas, from a securely attached nervous system, you feel points 2 and 3 as reality and can focus on what you have to offer. From there, you can take both your message and your audience very seriously and no longer have to feel held hostage by the rules. The rules exist for a reason, and they can be a disadvantage (artistically speaking), but the fact that they exist means there is a generally accepted way in which you can fit in, increasing the chance that your message will be understood. And that is an advantage. In this way, you can—even as a woman in a man’s world!— consider the rules as an invitation to join!
Footnotes: