Mijn kunst is niet goed genoeg

2298 woorden, 12min leestijd | 2327words, 12min read

Een jaar geleden besloot ik te stoppen met werken voor een baas en me fulltime op mijn kunst te richten. In dat jaar is veel gebeurd dat van directe invloed is geweest op mijn kunstpraktijk. Zo schreef en publiceerde ik na het zeer plotselinge overlijden van mijn moeder mijn eerste dichtbundel afgewisseld met tekeningen – dat was net als haar ziekte en sterven totaal onverwacht en ongepland. Daarnaast zorgde de verhuizing naar Twente ervoor dat ik me veel meer thuisvoelde tussen de mensen dan in Brabant, met tot gevolg dat ik graag wilde invoegen in alles wat er hier in het oosten voor en door kunstenaars wordt georganiseerd. Om het direct over de top aan te pakken schreef ik me in voor een hele lading kunstmarkten in 2025. Om zo de druk op te voeren en te zien waar dat toe zou leiden in het atelier, zowel procesmatig als visueel. Want sinds Wychers advies* vlak voor de kerstvakantie van 2023 en na eerste initiele aanpassing van mijn artist statement in de zomer van 2024, was mijn conclusie aan het eind van 2024: mijn kunst is gewoon niet goed genoeg! Het moet gewoon beter, veel beter. Ook vanuit de overtuiging dat goede kunst zichzelf verkoopt, in die zin dat mensen goede kunst herkennen. Daar hoef je niet mee te gaan leuren en aangezien ik niet van leuren houd, is het maken van echt goede kunst mijn enige optie. Maar hoe ga ik dat doen?

In mijn optiek is artistieke schilderkunst een combinatie van ambacht/techniek en het hebben van een eigen beeldtaal. Als je alleen heel goed kunt schilderen en dus het ambacht heel goed beheerst, maak je waarschijnlijk heel mooie schilderijen, maar dan wordt het ook nooit meer dan dat: mooie schilderijen. Er is dan weinig nieuws, unieks of eigens aan. Het is mooi, maar nadat je het gezien hebt, herinner je het je niet meer of wordt het onderdeel van een bredere herinnering aan ‘dat soort kunstwerken’. Een eigen beeldtaal maakt dat kunst je bijblijft, dat je iets ziet dat je nog niet eerder zag. En iets zien dat je nog niet eerder zag, dat zorgt voor een fysieke reactie. Dat voel je dus en hoe iets je laat voelen, dat vergeet je niet. Zo weet ik nog steeds hoe ik me voelde toen ik in 2010 de tentoonstelling ‘Van Matisse tot Malevich’ bezocht en daar Les Demoiselles d’Avignon van Picasso en Zwart vierkant van Malevich zag. Het sloeg in als een bom en zelfs nu, vijftien jaar later, krijg ik nog kippenvel als ik eraan terugdenk. En waarom zou je niet ambiëren om net zo groot als Picasso of Malevich te worden? Dus, als ik goede kunst wil maken, moet ik zorgen voor een sterke eigen beeldtaal en goede techniek.

Bij mij schortte het eind 2024 in mijn optiek echter aan beide. Het ambachtelijk/technische gedeelte was het ‘makkelijkst’ op te lossen. Hoe wordt je een betere metselaar? Door heel veel muurtjes te metselen. Hoe wordt je een betere kunstschilder? Door heel veel schilderijen te maken. Dus ik voerde zoals gezegd de druk op en besloot me niet alleen aan te melden voor 25 (kunst)markten in 1 jaar, maar ook om op bijna al die markten nieuw werk te laten zien. Dat betekende dat ik niet zomaar een beetje kon aanklungelen in het atelier, wachtend tot inspiratie zou toeslaan. Nee, ik maakte een jaarplanning waarin ik voor elke serie schilderweken, droogweken en inlijstweken plande. Ik sorteerde alle inspiratie die ik de afgelopen anderhalf jaar had opgedaan in (botanische) tuinen in Europa en besloot wat ik voor welke markt zou gaan maken. Ik kocht alle spielatten die Martin Brinkhuis op voorraad had en spande canvasdoeken op. Dankzij de tijdsdruk die ik had gecreeërd had ik geen tijd om na te denken of mijn kunst wel goed genoeg zou zijn, het moest gewoon gemaakt worden en door te maken kwamen de moeilijke vragen vanzelf. Maar ook die ontstonden en moesten beantwoord worden in een soort snelkookpan.

“Pressure is a privilege”, aldus tennislegende Billie Jean King. Veel druk voelen, van anderen of van jezelf, betekent volgens King dat er kansen en mogelijkheden voor je liggen. Ik weet nu dat dat klopt. Door de druk op te voeren gaf ik mezelf een enorme uitdaging, omdat het alleen al op het ambachtelijke vlak spannend werd of het me zou lukken om in zo’n korte tijd zoveel schilderijen te maken. Maar dat ik daardoor ook veel sneller stappen zou zetten in het nadenken over mijn kunst (over wat goede kunst is, waar ik zelf naar op zoek ben, welke boodschap ik wil overbrengen en welke beeldtaal daar het beste bij past), dat had ik wel gehoopt, maar niet voorzien.

Want is een eigen beeldtaal en goede techniek werkelijk voldoende voor goede kunst? Ik keek Mr. Turner en kwam tot een aantal conclusies en nieuwe vragen die ik beschreef in mijn blog Turner turbulentie. Ik las overal terug dat je vooral veel naar goede kunst moest kijken om te zien ‘wat daarin gebeurt’. Maar dat begon steeds meer te schuren. Want wie bepaalt dan dat dat goede kunst is en waarom? Wat zijn hun referenties en hoe hebben ze die gekregen? Het feit dat mijn dichtbundel volledig landde bij een vrouwelijke lezeres die mijn werk bij toeval tegenkwam en totaal niet bij een mannelijke poëziecriticus met landelijke autoriteit vertelde me ook iets, wat ik beschreef in weer een ander blog. Toen trok ik de conclusie dat het te maken had met het niet kunnen en willen invoegen als vrouw in een mannelijke kunstwereld, maar misschien is het wel breder dan dat. Misschien is het als mens niet willen invoegen in de kunstwereld, alsof de kunstwereld van kunst met een grote k een wereld op zich is geworden die in mijn optiek weinig tot niets meer te maken heeft met kunst zoals ik die wil maken. Misschien is mijn kunst onderdeel van een grotere vraag die ik probeer te beantwoorden? Maar dan blijft nog steeds de vraag: wat is volgens mij dan goede kunst en hoe waardeer je die?

En dan moet ik toch terug naar die tentoonstelling in 2010, toen ik daar voor Les Demoiselles d’Avignon stond en dieper geraakt werd dan in al die jaren daarvoor en waarschijnlijk ook in al die jaren erna. En het vervolgens op diezelfde dag nog een keer gebeurde toen ik aan het eind van de tentoonstelling Zwart Vierkant te zien kreeg. Nu is er misschien wat achtergrondinformatie nodig over de tentoonstelling in kwestie. Van Matisse tot Malevich – Pioniers van de moderne kunst uit de Hermitage was van 6 maart tot en met 17 september 2010 te zien in de Hermitage in Amsterdam, een dependance van het Staatsmuseum de Hermitage in Sint-Petersburg en exposeerde werken uit de periode 1898 tot 1932. De tentoonstelling opende met Vaas met zonnebloemen (1898) van Matisse en sloot af met Zwart vierkant (1932) van Malevich. De rode draad van de expositie was de vraag die de moderne kunstenaars zichzelf en elkaar stelden na het impressionisme en het expressionisme: wat is de werkelijkheid en hoe verbeelden we die als we loskomen van de academische traditie? Welke beeldtalen hebben we tot onze beschikking? Een snel veranderende wereld vroeg om nieuwe manieren van weergeven, om nieuwe woorden zelfs. Iedere moderne kunstenaar was met die vragen bezig en ze reageerden op elkaar. De kunstwereld leek daarmee op die van de huidige topsport: dankzij onderlinge rivaliteit en respect stuwden ze elkaar tot grote hoogten. Picasso reageert op Matisse, fauvisme wordt kubisme, Kandinsky voegt daar abstracte landschappen aan toe, de schilderijen worden hoe langer hoe abstracter, tot de tentoonstelling en daarmee ook de vraag van de moderne kunst zich beantwoord ziet in het Zwarte vierkant van Malevich: suprematie, oftewel een vorm van volledige abstractie. Dat verhaal, de vraag, de gezamenlijke commitment om een antwoord te vinden, de experimenten, de verschillende beeldtalen, de rivaliteit en de uiteindelijke afronding ervan, het raakte me diep en heeft me ook nooit meer losgelaten.

Als ik dit als uitgangspunt neem, dan volgt daaruit dat goede kunst nooit in een vacuum kan ontstaan. Je hebt peers nodig die je uitdagen, die je inspireren en die voor jouw gevoel altijd net iets beter zijn dan jij. Je hebt een goede vraag nodig, die ergens op slaat en die je niet een, twee, drie beantwoord krijgt. Oftewel, je hebt bestaansrecht nodig dat ervoor zorgt dat het werk ook een ander doel dient dan alleen maar mooi zijn of beter dan dat van je rivaal. Goede kunst moet dus een plaats hebben in de belangrijkste actuele sociaal-maatschappelijke, wetenschappelijke en/of technologische debatten. De periode van het fin de siècle, eind 19e/begin 20e eeuw, was een tijd van grote verwachtingen van de toekomst, maar ook van angst en onzekerheid. Wetenschappelijke inzichten zoals die van Darwin gooiden roet in het eten van religie en de kerk, Freuds psychoanalyse legde delen bloot van de menselijke geest die de gemiddelde wereldburger liever kwijt dan rijk was en de opkomst van het socialisme bedreigde de gevestigde orde. Kunstenaars probeerden met hun werk orde in de chaos te creeren: wat is nou precies die werkelijkheid? Kunnen we die weergeven op een manier zodat we er iets mee kunnen, zodat hij ons geen angst meer aanjaagt? En, niet onbelangrijk, je moet dus samen met je concullega’s met hetzelfde issue bezig zijn, dat zorgt voor wederzijdse inspiratie en synergie die verder gaat dan beeldtaal alleen. Je doet dan namelijk gezamenlijk onderzoek naar de mens in de wereld en komt samen tot een conclusie.

In het postmodernisme (grofweg sinds 1950) worden juist alle vormen van algemeen geldende waarheid, vertrouwen in verbetering/vooruitgang en geloof in authenticiteit overboord gegooid. Geen wonder dus dat als ik diep geraakt wordt door modernistische kunst en zienswijzen ik me misschien wat minder thuisvoel in een postmoderne wereld? Dit blog is niet bedoeld als filosofisch traktaat of een legitimatie van mijn existentiële Weltschmerz, maar ik kan er niet omheen dat ik geen enkele behoefte voel postmoderne kunst te maken in de zin van ironisch, relativerend, deconstructief of kritisch op instituten. Dus misschien moet ik gewoon zo brutaal zijn om metamodern te zijn: een oprecht verhaal willen kunnen vertellen. Er is misschien geen een grote waarheid, maar er is wel mijn waarheid en die kan ik vertellen en daar kan ik een beeldtaal bij ontwikkelen. En die waarheid, die authenticiteit, die kan mensen wel degelijk raken. Mijn dichtbundel is daarvan namelijk het bewijs.

Met name vrouwen reageren op mijn bundel met woorden als aangrijpend, raakt me diep, heel waardevol. Tegelijkertijd voel ik dat wanneer ik die reacties hoor, dat mijn kunst dan geslaagd voelt. Dat is dus geen meetlat van kwaliteit of het volgen van een bepaalde school of in een traditie gaan staan of goede kunst nadoen, zodat je er zelf beter van wordt. Dat gaat over een ander raken, iets maken dat emotioneel van waarde is voor een ander, waar de ander zich toe kan verhouden. Dat is zowel iets emotioneels (een herinnering) als iets fysieks (kippenvel zoals ik dat had in de Hermitage) en iets dat ligt in de verbinding tussen de menselijke (en in mijn geval vrouwelijke) ervaring – alsof het individuele even universeel wordt en andersom. Dat betekent dat als ik mezelf laat zien en laat kennen via authentieke kunst, die kunst andere vrouwen kan raken, omdat mijn vrouwelijke ervaring beter wordt opgepikt en begrepen door vrouwen.

Authenticiteit en resonantie brengt me terug bij Wychers advies*: vergroot dat wat vanzelf komt. Want wat vanzelf komt, komt uit jou en wat uit jou komt is authentiek. En nu kun je je afvragen, als je dat een jaar geleden al wist, waarom heb je dan al die tijd en deze hele exercitie nodig gehad om weer bij dat punt terug te komen? Omdat het ontzettend moeilijk is om erachter te komen wat er bij jezelf vanzelf komt! Als iets vanzelf komt, dan gaat dat onbewust. Om dat bewust te maken, daar kun je dus een jaar mee bezig zijn. (Dus dáár ben ik het afgelopen jaar mee bezig geweest!)

Van Wycher had ik al 1 deel van het antwoord gekregen: het feit dat ik elke plant een eigen textuur meegeef. Nu kan ik daar nog aan toevoegen: mijn tertaire palet (ik mix al mijn kleuren zelf en dat levert bijzondere kleuren en bijzondere kleurencombinaties op) en het ingezoomde karakter van mijn werk (al mijn composities zijn bladvullend – botanische pun intended xd). Als je dat wilt uitvergroten, wat krijg je dan?

Uitvergroten van inzoomen: alsof je door een loep kijkt, je pakt 1 plant en maakt hem super gedetailleerd. Of:
Je zoomt in op 1 deel van de plant en schildert dat (wordt abstracter). Of:
Je zoomt nog verder in en schildert de textuur van 1 deel van 1 plant in je eigen palet. Op die manier vergroot je alles uit: textuur, palet en inzoomen.

En wat kan ik er verder nog aan toevoegen dat echt van mij is, wat misschien niet zoveel met beeldende kunst te maken heeft, maar wat ik wel visueel kan maken? De nacht, het donker, kou. Zo min mogelijk geel gebruiken? Koele kleuren mengen? Een speciale donkere onderlaag gebruiken die alle opvolgende lagen van verdunde verf beïnvloed? Moraal van dit verhaal? Experimenteren x 10! Wordt vervolgd.

Het aspect van goede kunst dat nog openstaat is: op welke manier mengt mijn kunst zich in de belangrijkste actuele sociaal-maatschappelijke, wetenschappelijke en/of technologische debatten? Is het goed dat ik daar nog even over nadenk?

*Wychers advies bestond uit 4 delen, hieronder de verkorte versie:

Buit uit wat vanzelf komt.
Oefen met het tekenen van plantvormen.
Je kunt je eigen oog ook op een andere manier verwerken dan alleen via puur realistisch schilderen.
Verdiep je in volgens welke regels planten groeien en kijk op welke manier je die regels zou kunnen incorporeren in je eigen schilderproces.

My art is not good enough

A year ago, I decided to stop working for a boss and focus on my art full-time. A lot has happened in that year that has had a direct impact on my artistic practice. For instance, following the very sudden passing of my mother, I wrote and published my first poetry collection interspersed with drawings—that, just like her illness and death, was totally unexpected and unplanned. Additionally, the move to Twente made me feel much more at home among people than in Brabant, with the result that I wanted to get involved in everything organized here in the east for and by artists. To tackle it in an over-the-top way right from the start, I signed up for a whole load of art markets in 2025. The aim was to ramp up the pressure and see where that would lead in the studio, both process-wise and visually. Because since Wycher’s advice* just before the Christmas holidays of 2023 and after the first initial adjustment of my artist statement in the summer of 2024, my conclusion at the end of 2024 was: my art is simply not good enough! It just has to be better, much better. Also based on the conviction that good art sells itself, in the sense that people recognize good art. You don’t have to hawk it, and since I don’t like hawking, creating truly good art is my only option. But how am I going to do that?

In my view, artistic painting is a combination of craft/technique and having one’s own visual language. If you can only paint very well and therefore master the craft very well, you will probably make very beautiful paintings, but then it never becomes more than that: beautiful paintings. There is little that is new, unique, or distinctive about it. It is beautiful, but after you have seen it, you no longer remember it, or it becomes part of a broader memory of ‘that kind of artwork’. A personal visual language ensures that art stays with you, that you see something you haven’t seen before. And seeing something you haven’t seen before causes a physical reaction. So you feel it, and you don’t forget how something makes you feel. I still remember how I felt when I visited the exhibition ‘From Matisse to Malevich’ in 2010 and saw Picasso’s Les Demoiselles d’Avignon and Malevich’s Black Square there. It hit me like a bomb, and even now, fifteen years later, I still get goosebumps when I think back on it. And why wouldn’t you aspire to become as great as Picasso or Malevich? So, if I want to create good art, I need to ensure I have a strong visual language of my own and good technique.

However, in my view, by the end of 2024, I was lacking in both. The craftsmanship/technical part was the ‘easiest’ to solve. How do you become a better bricklayer? By building lots of walls. How do you become a better painter? By making lots of paintings. So, as mentioned, I ramped up the pressure and decided not only to sign up for 25 (art) markets in one year, but also to show new work at almost all of those markets. That meant I couldn’t just muddle along in the studio, waiting for inspiration to strike. No, I created a yearly schedule in which I planned painting weeks, drying weeks, and framing weeks for every series. I sorted through all the inspiration I had gathered over the past year and a half in (botanical) gardens across Europe and decided what I would make for which market. I bought all the stretcher bars Martin Brinkhuis had in stock and stretched canvases. Thanks to the time pressure I had created, I didn’t have time to think about whether my art would be good enough; it simply had to be made, and by making it, the difficult questions arose naturally. But those questions arose too and had to be answered in a kind of pressure cooker.

“Pressure is a privilege,” according to tennis legend Billie Jean King. Feeling a lot of pressure, whether from others or from yourself, means, according to King, that opportunities and possibilities lie ahead. I know now that that is true. By increasing the pressure, I set myself an enormous challenge, because it was becoming tense, even just on the craftsmanship level, wondering whether I would manage to produce so many paintings in such a short time. But that this would also lead me to make much faster progress in thinking about my art (about what good art is, what I myself am looking for, what message I want to convey, and what visual language suits that best), that was something I had hoped for, but had not foreseen.

For is one’s own visual language and good technique truly sufficient for good art? I watched Mr. Turner and arrived at a number of conclusions and new questions that I described in my blog post Turner Turbulence. I read everywhere that you mainly had to look at good art a lot to see ‘what happens in it’. But that started to rub me the wrong way more and more. For who determines that it is good art, and why? What are their references, and how did they get them? The fact that my poetry collection resonated completely with a female reader who stumbled upon my work by chance, and completely failed to reach a male poetry critic with national authority, also told me something, which I described in yet another blog post. At the time, I concluded that it had to do with not being able or willing to fit in as a woman into a male art world, but perhaps it is broader than that. Perhaps it is a matter of not wanting to fit into the art world as a person, as if the art world of Art with a capital A has become a world unto itself that, in my view, has little to nothing to do with the art I want to create. Perhaps my art is part of a larger question I am trying to answer? But then the question still remains: what is good art in my opinion, and how do you appreciate it?

And then I must return to that exhibition in 2010, when I stood there in front of Les Demoiselles d’Avignon and was moved more deeply than in all the years before and probably in all the years since as well. And then it happened again that same day when I was shown Black Square at the end of the exhibition. Now, some background information about the exhibition in question might be necessary. From Matisse to Malevich – Pioneers of Modern Art from the Hermitage was on view from March 6 to September 17, 2010, at the Hermitage in Amsterdam, an annex of the State Hermitage Museum in Saint Petersburg, and exhibited works from the period 1898 to 1932. The exhibition opened with Vase with Sunflowers (1898) by Matisse and closed with Black Square (1932) by Malevich. The common thread of the exhibition was the question that modern artists asked themselves and each other following Impressionism and Expressionism: what is reality and how do we depict it when we break free from the academic tradition? What visual languages are at our disposal? A rapidly changing world demanded new ways of representation, even new words. Every modern artist was grappling with these questions, and they responded to one another. The art world thus resembled that of modern-day top-level sports: thanks to mutual rivalry and respect, they propelled one another to great heights. Picasso responds to Matisse, Fauvism becomes Cubism, Kandinsky adds abstract landscapes to the mix, the paintings become increasingly abstract, until the exhibition—and with it, the question of modern art—sees itself answered in Malevich’s Black Square: supremacy, or a form of complete abstraction. That story, the question, the collective commitment to finding an answer, the experiments, the different visual languages, the rivalry, and its eventual conclusion—it touched me deeply and has never let go of me.

If I take this as a starting point, it follows that good art can never arise in a vacuum. You need peers who challenge you, who inspire you, and who, in your view, are always just a little bit better than you. You need a good question that makes sense and that you cannot answer immediately. In other words, you need a right to exist that ensures the work serves a purpose other than merely being beautiful or better than that of your rival. Good art must therefore have a place in the most important current socio-political, scientific, and/or technological debates. The fin de siècle period, late 19th/early 20th century, was a time of great expectations for the future, but also of fear and uncertainty. Scientific insights such as Darwin’s threw a spanner in the works of religion and the church, Freud’s psychoanalysis exposed parts of the human mind that the average global citizen would rather be rid of, and the rise of socialism threatened the established order. Artists tried to create order out of chaos with their work: what exactly is that reality? Can we represent it in a way that we can do something with it, so that it no longer frightens us? And, importantly, you must be working on the same issue together with your colleagues; this creates mutual inspiration and synergy that goes beyond visual language alone. After all, you are then conducting joint research into humanity in the world and arriving at a conclusion together.

In postmodernism (roughly since 1950), precisely all forms of universally valid truth, trust in improvement/progress, and belief in authenticity are thrown overboard. No wonder, then, that if I am deeply moved by modernist art and perspectives, I might feel somewhat less at home in a postmodern world? This blog is not intended as a philosophical treatise or a legitimation of my existential Weltschmerz, but I cannot ignore the fact that I feel no need whatsoever to create postmodern art in the sense of being ironic, relativizing, deconstructive, or critical of institutions. So perhaps I should simply be bold enough to be metamodern: wanting to be able to tell a sincere story. There may not be one great truth, but there is my truth, and I can tell it and develop a visual language for it. And that truth, that authenticity, can indeed touch people. My poetry collection is proof of that.

Women, in particular, respond to my collection with words such as gripping, touches me deeply, and very valuable. At the same time, I feel that when I hear those reactions, my art feels successful. So, this is not a yardstick of quality, or following a particular school, or aligning with a tradition, or imitating good art so that you benefit from it yourself. It is about touching another person, creating something that is emotionally valuable to someone else, something that the other person can relate to. That is something both emotional (a memory) and physical (goosebumps like I had in the Hermitage), and something that lies in the connection between the human (and in my case, female) experience—as if the individual becomes universal for a moment, and vice versa. That means that when I reveal myself and make myself known through authentic art, that art can touch other women, because my female experience is better picked up and understood by women.

Authenticity and resonance bring me back to Wycher’s advice*: amplify what comes naturally. For what comes naturally comes from you, and what comes from you is authentic. And now you might ask yourself, if you already knew that a year ago, why did you need all that time and this whole exercise to get back to that point? Because it is incredibly difficult to figure out what comes naturally to you! If something comes naturally, it happens unconsciously. So, making that conscious can take a year. (So that is what I’ve been working on for the past year!)

I had already received one part of the answer from Van Wycher: the fact that I give every plant its own texture. Now I can add to that: my tertiary palette (I mix all my colors myself, and that results in unique colors and unique color combinations) and the zoomed-in character of my work (all my compositions fill the entire leaf – botanical pun intended xd). If you want to magnify that, what do you get?

Magnifying zooming in: as if looking through a magnifying glass, you take 1 plant and make it super detailed. Or:
You zoom in on 1 part of the plant and paint that (becomes more abstract). Or:
You zoom in even further and paint the texture of 1 part of 1 plant in your own palette. In that way, you magnify everything: texture, palette, and zooming in.

And what else can I add that is truly mine, which perhaps doesn’t have much to do with visual art, but which I can make visual? The night, the darkness, the cold. Use as little yellow as possible? Mix cool colors? Use a special dark undercoat that influences all subsequent layers of diluted paint? Moral of this story? Experiment x 10! To be continued.

The aspect of good art that I haven’t touched on yet is: in what way does my art engage with the most important current socio-political, scientific, and/or technological debates? Please allow me some time to figure that one out…

*Wychers’ advice consisted of 4 parts; below is the shortened version:

Exploit what comes naturally.
Practice drawing plant forms.
You can also incorporate your own eye in ways other than just through purely realistic painting.
Delve into the rules by which plants grow and see how you could incorporate those rules into your own painting process.